Capela de San Xes de Francelos

A capela de San Xes de Francelos é unha pequena e sinxela capela situada no núcleo de poboación da parroquia de Francelos, no concello de Ribadavia. Orixinariamente pertencía a un antigo mosteiro medieval xa desaparecido. Na actualidade é o resultado de diversas reconstrucións que alteraron totalmente a fábrica orixinal. A súa importancia e valor residen en que nas reconstrucións se aproveitaron elementos decorativos e arquitectónicos prerrománicos procedentes das edificacións anteriores, magníficos vestixios dun estilo pouco conservado en Galicia.

Historia

Sobre a súa fundación houbo diversas controversias. Algúns autores sinalaron a existencia dun mosteiro desde o século IX de monxas bieitas ou monxes que foi abandonado ou incorporado ao mosteiro de Celanova e a súa posterior conversión como reguengo dependente da diocese de Tui co título de Santa María no século XII, localizando a existencia dun novo mosteiro no século XV. O abano temporal da súa datación abrangue dende o século VII ao X. Analizando a documentación atópase a primeira referencia a Francelos nun documento do ano 986 que recolle unha doazón ao mosteiro de San Salvador de Celanova. Nun documento do Tombo de Celanova (conservado no Arquivo Histórico Nacional) do 26 de decembro do ano 993 aparece unha nova referencia concretada no mosteiro de Francellos que informa de que o confeso Gundulfo era prepósito da devandita comunidade monástica:Gundulfus confessus qui tunc prepositus in mosteiro Francellos.Cal foi a duración deste mosteiro e cando desapareceu é difícil de determinar. O certo é que nun documento de 1156 ditado por Afonso VII no que se confirma a división de décimos feita entre o bispo de Tui e o cabido menciónase como igrexa de Santa María de Francelis. Entre os séculos XII e XIV a entidade de poboación de Francelos segue a aparecer en documentos, como no do ano 1176 no que Fernando II outorgou en reguengo o couto de Francelos ao mosteiro de Santa María de Melón e outros documentos, mais neles non existen mencións expresas á ermida. Deste xeito a primeira cita á capela de Francelos é un foro do ano 1424 que o cabido de Tui fai aos moradores da ermida. Desde esta data en múltiples documentos de foros, arrendamentos e outros negocios xurídicos aparece plenamente identificada a ermida. Suponse que son de Francelos as moedas visigóticas galegas que levan a lenda fravcello e fr. avcel. Hoxe en día, a advocación da igrexa xa non é a orixinaria de santa María Madanela, senón que cambiou pola de San Xes.

Descrición

A actual estrutura (a igrexa é o único resto que se conserva do primitivo mosteiro) é dunha soa nave de planta rectangular cunha orientación leste-oeste, cunhas medidas de 8,6 metros de longo por 5,75 de largo. Cóbrese con tellado de madeira a dúas augas. Os muros compóñense principalmente de cachotaría e neles hai inseridos elementos prerrománicos e algúns perpiaños ben labrados. Diante do soportal construíuse recentemente outro soportal de madeira e de cristal que se apoia na fachada e en dous grandes piares de pedra xa existentes, mais de feitura posterior á fábrica principal. Nos traballos de escavacións arqueolóxicas comprobouse que os actuais muros non corresponden co edificio primitivo, do cal non se atoparon os cimentos, o que fai supor que a localización da construción orixinal estaría nas inmediacións.

Fachada

A fachada principal constitúe a parte máis antiga da igrexa actual e sitúase ao abeiro dun adro cuberto cun tellado de madeira apoiado sobre pilastras. Os elementos que conforman o van de acceso á actual capela deberon corresponder ao orixinal arco triunfal que daba paso á ábsida desde a nave, como apuntaron entre outros autores Lourenzo Fernández e García Álvarez. A porta principal componse dun arco de ferradura de conxunto de doelas asimétrico (número par de doelas e despece radial) e que se viu modificado coa introdución dun lintel adoelado. O conxunto acusa unha evidente afinidade coa arte visigótica. Nas obras de restauración descubriuse que o arco non realiza función construtiva (por dentro hai cachotaría e as doelas non chegan ao interior), polo que se especula que se trate dunha reposición.…

Testo di Wikipedia in galiziano, con licenza CC BY-SA. Leggi l'articolo completo ↗